ΟΙ ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΟΙ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΟΙ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ .
www.Apodimos.com - Βλάση Αγτζίδης
Βρισκόμασταν σαν εκπρόσωποι του Apodimos.com στην Τουρκία όπου είχαμε παραβρεθεί στην ιερά λειτουργία στον Ναό του Αγ. Νικολάου στα Μύρα της Λυκίας της χώρας αυτής. Μας είχε εντυπωσιάσει όχι μόνο η λειτουργική τάξη σ’ αυτό τον Βυζαντινό Ναό αλλά και οι παρουσία τόσων ατόμων της περιοχής αυτής , διότι γνωρίζαμε ότι είχαν έλθει από την Αθήνα και Θεσσαλονίκη δυο πούλμαν και άτομα από την Ρόδο.
Θυμόμαστε το γεγονός όπου πλησιάσαμε ορισμένα παιδιά, τους δώσαμε μικρά δώρα στα μικρά παιδιά και εντυπωσιαστήκαμε ακούσαμε τα παιδιά αυτά να μιλούν σπαστά ελληνικά όμως δεν δώσαμε μεγάλη προσοχή. Πιο κάτω στην διαδρομή περιηγηθήκαμε στα ελληνικά αρχαία κατάλοιπα , που ήταν ένα Θέατρο και διάφορα άλλα αρχαία ευρήματα, ακούσαμε πάλι να μιλούν σπαστά ελληνικά και δεν δώσαμε την δέουσα προσοχή. Προχωρώντας προς την περιοχή των Πατάρων της Λυκίας όπου γεννήθηκε ο Άγιος και κάτσαμε σ’ ένα καφενείο όπου πήραμε τα καφεδάκι μας, πάλι ακούσαμε να μας μιλούν ελληνικά, ένας από την παρέα μας που μιλούσε τούρκικα ρωτά τον καφετζή, ποιοι είναι αυτοί ; του απαντά είναι κάτοικοι της περιοχής . Αυτοί άκουσαν την ερώτηση και ένας από αυτούς (όταν εμείς είχαμε να πίνουμε το κρασί της περιοχής και τα γευστικά ορεκτικά ) έρχεται σε λίγο κρατώντας μια ποντιακή λύρα και άρχισε παίζει ποντιακούς σκοπούς. Τρελαθήκαμε όχι μόνο για την ποντιακή προφορά που είχε στο τραγούδι του, αλλά και για το γεγονός ότι ο άλλος άρχισε να χορεύει τους ποντιακούς σκοπούς.
Αυτή επίσκεψη με έκανε να αναγνωρίσουμε την ύπαρξη μουσουλμανικών και κρυπτοχριστιανικών πληθυσμών ελληνικής καταγωγής στην Τουρκία, οι οποίοι γνωρίζουν εν μέρει την ελληνική γλώσσα και τα ελληνικά έθιμα. Πιστεύουμε δε ότι η επιβίωσης ελληνικών μουσουλμανικών πληθυσμών είναι αναγκαία και απαιτείται μια διαφοροποίηση της σημερινής στερεοτυπικής εικόνας για τις σχέσεις ισλαμισμού και χριστιανισμού διότι και οι δύο λαοί βασίζονται στις αρχές της συγκρότησης των μονοεθνικών κρατών. Για αυτό τον λόγο απευθυνθήκαμε στον Βλάση Αγτζίδη που ανήκει στην τρίτη προσφυγική γενιά με αναφορές στο μικρασιατικό Πόντο και στη Σμύρνη και επιλέξαμε την πιο κάτω έρευνα του και που θα σας παρουσιάσουμε σαν Apodimos.com για την ενημέρωση των Ελλήνων και των Αποδήμων αδελφών μας .
Ο Βλάσης Αγτζίδης είναι διδάκτορας ιστορίας με θέμα: Ο Ελληνικός Τύπος στη Σοβιετική Ένωση το μεσοπόλεμο. Βασικές σπουδές, Μαθηματικά. Το βασικό επιστημονικό του αντικείμενο σήμερα είναι ο ποντιακός και ευρύτερα ο παρευξείνιος ελληνισμός. Έχει επισκεφτεί αρκετές φορές την πρώην ΕΣΣΔ στους χώρους που κατοικεί η ελληνική μειονότητα και δούλεψε σε ιστορικά αρχεία. Συνεργάστηκε για το θέμα της ελληνικής παρουσίας στον Εύξεινο Πόντο με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), το Πάντειο, το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και το Πανεπιστήμιο Bordeaux III.
Έχει εκδώσει πέντε βιβλία:
Ποντιακός Ελληνισμός, από τη γενοκτονία και το σταλινισμό στην περεστρόικα (διδάσκεται στο ΑΠΘ)
Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης του Πόντου
Οι άγνωστοι Έλληνες του Πόντου
Πόντος, ένα ανοιχτό ζήτημα. και
Οι εθνικές εκκαθαρίσεις στον Πόντο: Πολιτικές προϋποθέσεις και τεχνικές εξόντωσης
Έχει τιμηθεί με το βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών για την Ιστορία των Ελλήνων του Ευξείνου Πόντου (1995), καθώς και με Εύφημο Μνεία (δις) του ΥΠΕΞ για τη συμμετοχή του στην επιχείρηση απεγκλωβισμού των Ελλήνων της Αμπχαζίας απο την εμπόλεμη περιοχή (1993), και για την οργάνωση του Συμβουλίου Αποδήμου Ελληνισμού (1996). Συνεργάζεται με τον ημερήσιο και περιοδικό Τύπο (Ελευθεροτυπία, Έθνος, Οικονομικός Ταχυδρόμος, Ελλοπία, ‘Αρδην, Ιστορικά, Έρεισμα, Επίκαιρη (Κύπρος), Εθνικός Κήρυξ (Ν. Υόρκη), Υπέρ (Los Angeles), Ελληνική Διασπορά (Τυφλίδα), Akropoli (Μόσχα), Journal of Refugee Studies (Οξφόρδη), Pogrom (Γερμανία) κ.α.) για θέματα που αφορούν τον ποντιακό ελληνισμό. Τα δημοσιευμένα άρθρα του ξεπερνούν τα 200.
Η Έρευνα Άρθρο που σας παρουσιάζουμε είναι
ΟΙ ΕΛΛΗΝΟΦΩΝΕΣ ΟΜΑΔΕΣ ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΤΟΥΡΚΙΑ.
Του Βλάση Αγτζίδης
Mια άλλη πλευρά του φαινομένου της Ελληνικής Διασποράς στον παρευξείνιο χώρο, αλλά και στο χώρο της σύγχρονης Τουρκίας, είναι οι ελληνόφωνοι που κατοικούν στην επικράτειά της. Βεβαίως η ελληνογένεια και η ελληνοφωνία δεν παραπέμπουν αυτόματα και σε μια αντίστοιχη συνείδηση της κατάστασης αυτής. Πάντως, είναι μεγάλη η έκπληξη όσων μελετούν τη σύγχρονη Τουρκία όταν ανακαλύπτουν την ύπαρξη μουσουλμανικών και κρυπτοχριστιανικών πληθυσμών ελληνικής καταγωγής, οι οποίοι διατηρούν σε πείσμα του χρόνου την ελληνική γλώσσα και τα ελληνικά έθιμα. Είναι πράγματι εκπληκτικό να συναντάται ζωντανό ένα ιστορικό φαινόμενο, το οποίο είχε εμφανιστεί σε μεγάλη έκταση σε όλο τον Οθωμανικό χώρο: Από την Κύπρο έως τον Πόντο και από την Κρήτη έως τη Μακεδονία και την Ήπειρο. Οι ομάδες που επιβιώνους έχουν καταγραφεί από την έρευνα «Ethnic Groups in the Republic of Turkey|» του γερμανικού παν/μίου του Τybingen ως «Greekophones Muslims».
Η κατανόηση του φαινομένου της επιβίωσης ελληνικών μουσουλμανικών πληθυσμών απαιτεί την υπέρβαση της σημερινής στερεοτυπικής εικόνας για τις σχέσεις ισλαμισμού και χριστιανισμού, καθώς και για τις σύγχρονες αρχές συγκρότησης των μονοεθνικών κρατών. Αν σήμερα ο διαχωρισμός είναι απόλυτος μεταξύ άσπρου και μαύρου, εν τούτοις για μεγάλο διάστημα υπήρχε ανάμεσά τους ένας εκτεταμένος πολύχρωμος χώρος. Για να κατανοήσουμε αυτό το φαινόμενο θα πρέπει να δούμε τη διαπλοκή του Ισλάμ με τον ελληνισμό σε χρονικό και γεωγραφικό επίπεδο.
Κρήτες, Μακεδόνες και Κύπριοι
Είναι ιστορικά βεβαιωμένο ότι μεγάλο μέρος των λεγόμενων Τουρκοκρητικών είναι ελληνικής καταγωγής. Εξ άλλου το «κρητικό ζήτημα» στις αρχές του αιώνα μας θύμιζε πάρα πολύ το σημερινό πρόβλημα της Βορείου Ιρλανδίας. Τη διαπίστωση αυτή, εκτός των ιστορικών πηγών, υποστηρίζει η ύπαρξη τέτοιων πληθυσμών στη Συρία (Χαμηδιέ) και στη Λιβύη οι οποίοι διατηρούν την ανάμνηση της ελληνικής τους προέλευσης και εξακολουθούν να δηλώνουν «Έλληνες». Το 1922 είχαν «ανταλλαγεί» 80.000 περίπου Τουρκοκρητικοί.
Επίσης και στη κεντρική και νοτιοδυτική Μακεδονία (Αλιάκμονας και περιοχή Κοζάνης) κατοικούσαν οι εξισλαμισμένοι Έλληνες που έγιναν γνωστοί ως «Βαλαάδες». Οι Βαλαάδες χαρακτηρίζονται σε εθνογραφικούς χάρτες του περασμένου αιών ως «Greek Muslims».
Οι ελληνογενείς μουσουλμάνοι της Κρήτης και της Μακεδονίας εκδιώχθηκαν στην Τουρκία το 1923, με τη συνθήκη της Λωζάννης. Εγκαταστάθηκαν κυρίως στη Δυτική και Νότια Μικρά Ασία. Στην πλειοψηφία τους παραμένουν και σήμερα ελληνόφωνοι. Για αυτούς τους πληθυσμούς δημοσίευαν οι τουρκικές εφημερίδες τα προγράμματα της ελληνικής τηλεόρασης.
Στις περιοχές της Κιλικίας (Αττάλεια) κατοικεί επίσης αριθμός ελληνοφώνων Κυπρίων μουσουλμάνων οι οποίοι μετακινήθηκαν εκεί από τα τέλη του περασμένου αιώνα. μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 20ου .
Πόντιοι
Η μεγαλύτερη και σπουδαιότερη ομάδα Ελλήνογενών εξισλαμισμένων είναι αυτή που κατοικεί στoν ιστορικό Πόντο και ειδικά στην επαρχία Τραπεζούντας. Οι εγκαταστάσεις αυτών που μιλούν τα ποντιακά ελληνικά περιγράφονται ως εξής στην έρευνα του πανεπιστημίου του Τybingen: «...αποτελούνται από μερικές εξάδες χωριών γύρω από την Τόνια και 40-50 εγκαταστάσεις στις κοιλάδες (επάνω μέρος) Σαλακλί και Γκιουρτσάϋ νότια του Οφι, γύρω από την Τσαϊκαρα και το Κιοπρούμπασι. Υπάρχουν τουλάχιστον δύο κύματα μετανάστευσης στην επαρχία Σακαρυά.»
Υπάρχει ήδη μια αξιόλογη διασπορά των εξισλαμισμένων στην Κωνσταντινούπολη και στα περισσότερα αστικά κέντρα της Τουρκίας. Κοινότητές τους έχουν δημιουργηθεί στην κατεχόμενη Κύπρο, την Ίμβρο καθώς και στο εξωτερικό (Γερμανία). Επίσης τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργηθεί μια μικρή κοινότητα στην Ελλάδα.
Είναι συγκροτημένοι σε κλειστές κοινωνικές ομάδες στις οποίες επικρατεί ενδογαμία. Ξεχωρίζουν τον εαυτό τους από τους καθαρούς Τούρκους και τους διακρίνει φιλελληνισμός. Αυτοδηλώνονται ως «Ρωμαίοι» (Ρωμιοί) και είναι κυρίως ελληνόφωνοι. Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι σε όλο τον Πόντο ξεπερνούν τις 300.000 άτομα.. Οι ελληνόφωνοι αυτοί Ρωμιοί περιλαμβάνονται συνήθως στους πληθυσμούς που καταγράφονται ως «Λαζοί». Με την ονομασία αυτή δηλώνονται δύο βασικά εθνοτικές ομάδες: οι παραδοσιακοί Λαζοί, οι οποίοι είναι γεωργιανό φύλο που βρίσκεται πολύ κοντά στους Μιγγρέλους της Γεωργίας και οι «Ρωμαίοι».
Οι ελληνόφωνοι Ρωμιοί μιλούν διάφορα ιδιώματα της τραπεζουντιακής διαλέκτου της ελληνικής γλώσσας. Τη γλώσσα που μιλούν την ονομάζουν «ρωμαϊκά». Οι Οφλήδες μιλούν την αρχαιοπρεπέστερη ελληνική διάλεκτο που βρίσκεται εν ζωή. Η διάλεκτος ακόμα ακμάζει και διατηρεί την ικανοτητα να αφομοιώνει ξένες λέξεις και να τις διαμορφώνει με βάση τη μορφολογία της ελληνικής γλώσσας. Τον ελληνικό τύπο ακολουθούν και τα μουσουλμανικά ονόματα. Ο Μεμέτης, ο Κεμάλης, ο Τουργκούτης κ.λπ. Η Κωνσταντινούπολη επιβιώνει με την μεσαιωνική λαϊκή της ονομασία: Εισταμπόλη (από το "Εις την Πόλη"), απ' όπου προήλθε και το σημερινό τουρκικό όνομά της: Ισταμπούλ.
Η νεολαία σήμερα ξεπερνά την παλιά θρησκευτική προκατάληψη που αδιαφορούσε για τα εθνικά χαρακτηριστικά. Αρχίζει να αναζητεί την εθνική της προέλευση, ενώ έχει ξεκινήσει προσπάθειες προβολής και υπεράσπισης του ελληνόφωνου πολιτισμού. Η συγκεκριμένη ομάδα δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ομάδα της Διασποράς, εφόσον κατοικεί σε περιοχή που ιστορικά υπήρξε μητρόπολη του ελληνισμού. Σε αντίθεση με τους μουσουλμάνους ελληνόφωνους από τη Μακεδονία, την Κρήτη και την Κύπρο, οι οποίοι αποτελούν μια ιδιόμορφη ελληνογενή διασπορά στον τουρκικό χώρο.
Το Apodimos.com ευχαριστεί τον διδάκτορα κ. Βλάση Αγτζίδη για την επίλυση των αποριών μας και θα είναι σίγουρος ότι οι πληροφορίες του θα διαβαστούν από όλους τους Έλληνες και τους Αποδήμους.
